Cebir İlminin Kurucusu: Hârezmî

Bundan yüzyıllar önce Avrupa matematikte zorlanıyordu. Sıfır kavramı yoktu ve basamak değeri hesaplanamıyordu. Roma rakamlarıyla basit bir toplama işlemi bile zorken çarpma işlemi neredeyse imkansız gibi bir şeydi. Ayrıca soyut durumları ifade  etmek için hiç bir yöntemleri yoktu. İşte tüm bu sorunları matematiğe getirdiği yeni çözümlerle İslam dünyasından önemli bir isim çözdü. Hârezmî: Cebir İlminin Kurucusu. 

Tam ismiyle Ebû Ca’fer Muhammed b. Mûsâ el-Hârizmî, 780 yılı civarlarında Harezm bölgesinde günümüzde Özbekistan sınırları içinde yer alan  Hive şehrinde doğdu. Latince kaynaklarda ismi Alkarismi, Algoritmi, Algorismi veya Algorism olarak geçer. 

Hârezmî gençlik yıllarında o dönem bilimin altın çağını yaşadığı yere yani masallar Bağdat’ta eğitim aldı. Sekizinci yüzyılda Abbas Halifesi Harun Reşit döneminde temelleri atılan ve oğlu Halife Me’mûn döneminde astronomi, matematik, felsefe, coğrafya, tıp, kimya, zooloji gibi farklı bilim dalları için ek binalar yapılan Bilgelik Evi’nin en önemli isimlerinden olması, dünya tarihine iz bırakıp günümüzde en bilinen alimlerden biri olmasına rağmen eserleri ve bilime katkısı dışında hayatı hakkında pek bir malumata sahip değiliz. O zaman eserlerine ve en önemlisi matematiğe katkısına geçelim 

O dönemlerde Avrupa’da Roma rakamları kullanılıyordu bu rakamlarla toplama yapmak bile zorken çarpma gibi işlemler neredeyse imkansız gibiydi. Hârezmî ise yazdığı Kitâbü'l-Muhtasar fî Hısâbi'l-Cebri ve'l-Mukâbele kitabıyla Hintlilerin bulduğu sıfır rakamını ve onluk  sisteme dayalı Hint-Arap rakamlarını sistemleştirdi. Bu kitap sonradan Latince’ye çevrilip Avrupa matematiğinin gelişmesine katkı sağladı. 

Kitâbü'l-Muhtasar fî Hısâbi'l-Cebri ve'l-Mukâbele günümüz Türkçesi karşılığı ile Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine Özet Kitap’ta Harezmi Cebir (negatif terimi karşıya pozitif olarak geçirme) ve mukabele (benzer terimleri sadeleştirme) işlemlerinden bahseder. Bu işlemler miras paylaşımını (özellikle İslam hukukunda), kâr zarar hesaplamalarını, toprak ölçümünü ve devletin vergi gibi ekonomik konuda hesaplama yapmalarını kolaylaştırarak günlük hayatta kullandığımız matematiğe çok önemli katkılarda bulunmuştur. 

Bilgisayar biliminin temeli ve adını El- Hârezmî’nin Latince’ye çevirilirken zamanla değişime uğrayan algoritma, Hârezmî’nin matematiksel bir problemi çözmek veya belirli bir işi yapmak için mantıksal ve sistematik adımlar izlemiştir. Ayrıca daha bahsetmediğimiz coğrafya gibi birden çok alanda Hârezmî’nin çalışmaları vardır. 

Kısaca Hârezmî bilimi sadece belli bir zümreye hitap eden bir şey değil tüm halkın günlük hayatında kullanıabileceği çalışmalar yapmış. Günümüzde bile etkisini gösteren muazzam bilgilerle İslam’ın Altın Çağı’na damga vuran önemli dehalardan biri olmuştur.